Wprowadzenie do Analizy Wskaźnikowej Cash Flow: Czym jest i dlaczego jest kluczowa?

Wprowadzenie do Analizy Wskaźnikowej Cash Flow: Czym jest i dlaczego jest kluczowa?

W świecie finansów korporacyjnych, gdzie liczby splatają się w kompleksowe obrazy kondycji przedsiębiorstwa, rachunek przepływów pieniężnych – popularnie nazywany cash flow – często pozostaje w cieniu bilansu czy rachunku zysków i strat. To poważny błąd. W rzeczywistości, cash flow to jeden z najbardziej transparentnych i niezawodnych wskaźników rzeczywistego zdrowia finansowego firmy. W przeciwieństwie do zysku, który może być kształtowany przez szereg księgowych szacunków i metod amortyzacji, przepływy pieniężne bazują na twardych danych – faktycznie wpłynęły bądź wypłynęły z konta firmy.

Wyobraźmy sobie firmę X, która w rachunku zysków i strat wykazuje imponujący zysk netto rzędu 10 milionów złotych. Z pozoru, jej sytuacja finansowa wydaje się doskonała. Jednak głębsza analiza rachunku przepływów pieniężnych może ujawnić zupełnie inny obraz: znaczna część tego zysku pochodzi z niezapłaconych jeszcze faktur od klientów, co oznacza, że firma ma problem z ich ściągalnością. Jej operacyjne przepływy pieniężne są ujemne, co zmusza ją do zaciągania kredytów krótkoterminowych na pokrycie bieżących zobowiązań, takich jak wypłata pensji czy płatności dla dostawców. Taka firma, mimo „księgowego” zysku, jest na skraju utraty płynności – a to jest właśnie esencja, którą uchwyca cash flow.

Analiza wskaźnikowa cash flow to proces oceny, interpretacji i prognozowania ruchu gotówki w przedsiębiorstwie. Pokazuje, skąd pochodzą pieniądze i na co są wydawane. Pozwala ocenić zdolność firmy do generowania środków na bieżące operacje, inwestycje oraz spłatę zobowiązań, a także do wypłaty dywidend. Jest to perspektywa, która dopełnia obraz przedstawiony przez inne sprawozdania finansowe, oferując unikalne spojrzenie na płynność i wypłacalność – kwestie często ważniejsze dla przetrwania firmy niż sam zysk.

Trzy Filarowe Segmenty Rachunku Przepływów Pieniężnych (Cash Flow Statement): Operacyjny, Inwestycyjny, Finansowy

Rachunek przepływów pieniężnych, niezależnie od wybranej metody sporządzania, zawsze dzieli się na trzy kluczowe segmenty. Każdy z nich opowiada inną historię o tym, jak firma zarządza gotówką, i każdy wymaga odrębnej analizy.

Przepływy Pieniężne z Działalności Operacyjnej (CFO – Cash Flow from Operating Activities)

Ten segment jest sercem rachunku przepływów pieniężnych i często uważany za najważniejszy. Odzwierciedla gotówkę generowaną przez podstawową, codzienną działalność przedsiębiorstwa – czyli z jego głównego źródła zarobkowania. Pozytywny i stabilny poziom CFO jest kluczowy dla długoterminowego przetrwania i rozwoju firmy. Oznacza, że przedsiębiorstwo jest w stanie samodzielnie finansować swoje bieżące operacje bez konieczności angażowania kapitału z zewnątrz (np. poprzez kredyty).

Typowe składniki CFO to:

• Wpływy gotówkowe ze sprzedaży towarów i usług: kwoty faktycznie otrzymane od klientów.
• Wydatki gotówkowe na zakup towarów i materiałów: kwoty zapłacone dostawcom.
• Wydatki na wynagrodzenia i świadczenia pracownicze: płace, składki, bonusy.
• Wydatki na podatki dochodowe: faktycznie zapłacone podatki.
• Pozostałe operacyjne wpływy i wydatki: np. wpływy z odsetek (otrzymane), wydatki na czynsze, ubezpieczenia, marketing.

Wysokie, dodatnie CFO świadczy o zdrowej i efektywnej działalności, zdolnej do generowania środków na rozwój. Jeśli CFO jest ujemne przez dłuższy czas, to sygnał ostrzegawczy – firma nie jest w stanie pokryć swoich bieżących kosztów z działalności podstawowej, co zmusza ją do szukania finansowania zewnętrznego lub wyprzedaży aktywów.

Przepływy Pieniężne z Działalności Inwestycyjnej (CFI – Cash Flow from Investing Activities)

Segment inwestycyjny pokazuje, jak firma wydaje gotówkę na aktywa trwałe i inwestycje, które mają generować przyszłe zyski, oraz jak pozbywa się tych aktywów. Jest to wskaźnik strategii rozwoju przedsiębiorstwa.

Przykłady transakcji w CFI:

• Zakup nieruchomości, maszyn, urządzeń: wydatki na rozwój zdolności produkcyjnych, modernizację.
• Sprzedaż nieruchomości, maszyn, urządzeń: wpływy z dezinwestycji, często w celu pozyskania gotówki lub wymiany przestarzałych aktywów.
• Zakup udziałów w innych firmach lub instrumentów finansowych: inwestycje kapitałowe.
• Sprzedaż udziałów w innych firmach lub instrumentów finansowych.

Ujemne CFI (znaczące wydatki na inwestycje) w przypadku zdrowej firmy jest często pozytywnym sygnałem – świadczy o tym, że firma inwestuje w rozwój, nowe technologie, zwiększanie mocy produkcyjnych, co ma przynieść korzyści w przyszłości. Z kolei dodatnie CFI (znaczące wpływy ze sprzedaży aktywów) może wskazywać na wyprzedaż majątku w celu pozyskania gotówki, co bywa sygnałem problemów, choć czasem jest częścią restrukturyzacji lub optymalizacji.

Przepływy Pieniężne z Działalności Finansowej (CFF – Cash Flow from Financing Activities)

Ten segment skupia się na pozyskiwaniu i spłacie kapitału. Pokazuje, jak firma zarządza swoim zadłużeniem i kapitałem własnym, a także jak wynagradza swoich właścicieli.

Przykłady transakcji w CFF:

• Wpływy z emisji akcji: pozyskanie kapitału od inwestorów.
• Wpływy z zaciągniętych kredytów i pożyczek: pozyskanie długu.
• Wypłaty dywidend: zwrot z inwestycji dla akcjonariuszy.
• Spłaty kredytów i pożyczek: regulowanie zobowiązań.
• Wykup akcji własnych: zmniejszenie kapitału własnego.

Dodatnie CFF często świadczy o pozyskiwaniu nowego kapitału (np. na rozwój), natomiast ujemne CFF może oznaczać spłatę zadłużenia lub wypłatę dywidend. Warto jednak pamiętać, że zbyt duże dodatnie CFF przez dłuższy czas może wskazywać na to, że firma nie jest w stanie wygenerować wystarczającej gotówki z działalności operacyjnej i inwestycyjnej, polegając na ciągłym zewnętrznym finansowaniu.

Dlaczego Analiza Cash Flow Jest Niezbędna? Rola w Zarządzaniu Płynnością i Decyzjach Strategicznych

Analiza przepływów pieniężnych to nie tylko wymóg sprawozdawczy, ale przede wszystkim potężne narzędzie diagnostyczne i strategiczne. Jej znaczenie wykracza poza czystą księgowość, wpływając na ocenę firmy przez inwestorów, kredytodawców, a co najważniejsze – na codzienne decyzje zarządcze.

Analiza Płynności i Wypłacalności Przedsiębiorstwa

Płynność finansowa to zdolność firmy do terminowego regulowania swoich bieżących zobowiązań. Rachunek przepływów pieniężnych jest tu bezkonkurencyjny, ponieważ koncentruje się na faktycznym ruchu gotówki, a nie na księgowych wyliczeniach. Firma może wykazywać zysk, ale jednocześnie mieć problemy z płynnością, jeśli jej przychody są na kredyt, a koszty wymagają natychmiastowej zapłaty. Taka sytuacja jest częsta w branżach o długich cyklach płatności lub wysokich kosztach początkowych.

Przykładowo, firma budowlana, która zrealizowała duży projekt, może mieć w rachunku zysków i strat wykazany wysoki zysk, ale jeśli inwestor opóźnia płatności, firma może mieć problem z wypłatą pensji pracownikom czy uregulowaniem rachunków za materiały. Analiza CFO ujawniłaby ujemne przepływy, wskazując na konieczność zarządzania należnościami lub poszukiwania krótkoterminowego finansowania.

Wypłacalność natomiast odnosi się do długoterminowej zdolności firmy do spłaty wszystkich swoich zobowiązań. Analizując przepływy pieniężne z wszystkich trzech segmentów, można ocenić, czy firma generuje wystarczająco gotówki, by nie tylko pokrywać bieżące potrzeby, ale także spłacać długoterminowe kredyty i inwestować w rozwój. Regularne monitorowanie cash flow pozwala na wczesne wykrywanie potencjalnych problemów finansowych, takich jak rosnące zobowiązania przy malejących wpływach, umożliwiając szybką reakcję i wdrożenie działań naprawczych.

Wsparcie w Podejmowaniu Decyzji Inwestycyjnych i Operacyjnych

Rachunek przepływów pieniężnych dostarcza fundamentalnych danych do strategicznego planowania.

• Decyzje inwestycyjne: Czy firma ma wystarczającą gotówkę, aby sfinansować nową linię produkcyjną, przejąć konkurenta, czy wejść na nowy rynek? CFI jasno pokaże, ile gotówki jest pochłaniane przez inwestycje i czy są one finansowane z generowanych operacyjnie środków, czy z zewnętrznego kapitału. Inwestorzy z kolei oceniają CFI, aby zrozumieć, jak firma alokuje kapitał i czy te inwestycje są zgodne z jej długoterminową strategią.
• Decyzje operacyjne: Gdzie leżą wąskie gardła w procesach biznesowych, które pochłaniają najwięcej gotówki? Czy cykl obrotu zapasami lub należnościami jest efektywny? Analiza CFO pomaga zidentyfikować obszary, w których można zoptymalizować koszty lub przyspieszyć wpływy, na przykład poprzez renegocjację warunków płatności z dostawcami czy skrócenie terminów płatności dla klientów.
• Decyzje finansowe: Czy firma powinna wziąć kredyt, czy wyemitować akcje, aby pozyskać kapitał? Czy stać ją na wypłatę dywidend bez uszczerbku dla płynności? CFF daje jasny obraz zdolności firmy do obsługi zadłużenia i kapitału własnego.

Bieżące monitorowanie i analiza cash flow zwiększa zdolność firmy do adaptacji do zmieniającej się sytuacji rynkowej. Na przykład, w czasach spowolnienia gospodarczego, gdy dostęp do zewnętrznego finansowania jest utrudniony, firmy z silnymi pozytywnymi przepływami operacyjnymi są znacznie bardziej odporne.

Cash Flow vs. Rachunek Zysków i Strat oraz Bilans: Kluczowe Różnice

Aby w pełni docenić unikalną wartość rachunku przepływów pieniężnych, należy zrozumieć, jak różni się on od pozostałych, równie ważnych sprawozdań finansowych: rachunku zysków i strat (czyli rachunku wyników) oraz bilansu. Każde z nich przedstawia inną perspektywę na finansową kondycję przedsiębiorstwa.

Rachunek Zysków i Strat (Income Statement)

Rachunek zysków i strat pokazuje wyniki działalności firmy w danym okresie (np. kwartału, roku). Mierzy on rentowność, czyli zdolność firmy do generowania zysku ze swojej działalności. Kluczową różnicą jest to, że rachunek zysków i strat opiera się na zasadzie memoriałowej (accrual accounting). Oznacza to, że przychody są rozpoznawane w momencie ich zarobienia (np. wystawienia faktury), niezależnie od tego, czy gotówka została już otrzymana. Podobnie koszty są rozpoznawane w momencie ich poniesienia, niezależnie od tego, czy zostały już opłacone.

Kluczowe różnice względem cash flow:

• Moment rozpoznania: Rachunek zysków i strat: przychody i koszty rozpoznawane są w momencie ich powstania (zasada memoriałowa). Rachunek przepływów pieniężnych: tylko faktyczne wpływy i wydatki gotówki.
• Pozycje niepieniężne: Rachunek zysków i strat uwzględnia pozycje niepieniężne (non-cash items), takie jak amortyzacja, odpisy aktualizujące wartość aktywów, czy rezerwy. Są to koszty, które obniżają zysk, ale nie wiążą się z rzeczywistym wypływem gotówki w danym okresie. Cash flow całkowicie je pomija (w metodzie bezpośredniej) lub koryguje (w metodzie pośredniej).
• Fokus: Rachunek zysków i strat skupia się na rentowności i efektywności operacyjnej. Cash flow skupia się na płynności i faktycznej zdolności do generowania gotówki.

Przykład: Firma sprzedaje towar na kredyt kupiecki z 30-dniowym terminem płatności. W miesiącu sprzedaży przychód zostanie odnotowany w rachunku zysków i strat, zwiększając zysk. W rachunku przepływów pieniężnych, wpływ gotówki pojawi się dopiero za 30 dni, w momencie fizycznego otrzymania zapłaty.

Bilans (Balance Sheet)

Bilans to „migawka” sytuacji finansowej firmy w konkretnym momencie (np. na koniec roku obrotowego). Prezentuje on aktywa (co firma posiada), pasywa (co firma jest winna) oraz kapitał własny (różnica między aktywami a pasywami). Bilans jest jak zdjęcie, podczas gdy rachunek zysków i strat i cash flow są jak filmy, pokazujące ruchy w czasie.

Kluczowe różnice względem cash flow:

• Moment vs. Okres: Bilans: konkretny moment w czasie. Rachunek przepływów pieniężnych: okres (np. rok, kwartał).
• Zasoby vs. Przepływy: Bilans pokazuje zasoby i zobowiązania (stan). Rachunek przepływów pieniężnych pokazuje, jak te zasoby i zobowiązania wpływają na gotówkę (ruch).
• Brak informacji o płynności bieżącej: Bilans informuje o poziomie gotówki na dany dzień, ale nie mówi, skąd ta gotówka się wzięła ani na co została wydana w ciągu okresu. Nie daje obrazu dynamiki.

Synergia trzech sprawozdań:
Wspólna analiza tych trzech dokumentów jest kluczowa dla pełnego zrozumienia kondycji firmy:

• Rachunek Zysków i Strat mówi nam, czy firma jest rentowna.
• Bilans pokazuje, co firma posiada i komu jest winna w danym momencie.
• Rachunek Przepływów Pieniężnych ujawnia, czy firma generuje wystarczająco gotówki, aby pokryć swoje bieżące potrzeby, finansować rozwój i spłacać długi, niezależnie od księgowego zysku.

Dopiero połączenie tych perspektyw pozwala na rzetelną ocenę i podjęcie trafnych decyzji. Firma może być dochodowa (rachunek zysków i strat), mieć dużo aktywów (bilans), ale jeśli nie generuje wystarczającej ilości gotówki z operacji, może mieć poważne kłopoty z płynnością.

Metody Sporządzania Rachunku Przepływów Pieniężnych: Bezpośrednia i Pośrednia

Istnieją dwie główne metody sporządzania rachunku przepływów pieniężnych, uznawane zarówno przez międzynarodowe standardy rachunkowości (MSR 7), jak i polską Ustawę o rachunkowości: metoda bezpośrednia i metoda pośrednia. Obie prowadzą do tego samego wyniku końcowego – zmiany stanu środków pieniężnych – ale różnią się sposobem prezentacji przepływów z działalności operacyjnej. Pozostałe dwie sekcje (inwestycyjna i finansowa) są zawsze prezentowane metodą bezpośrednią.

Metoda Bezpośrednia

Metoda bezpośrednia to podejście, które w sposób klarowny i transparentny przedstawia, skąd pochodzą wszystkie wpływy gotówkowe i na co zostały wydane. Jest to najbardziej intuicyjna metoda, ponieważ odzwierciedla rzeczywisty ruch pieniędzy na koncie bankowym firmy.

Jak działa:
W tej metodzie, przepływy z działalności operacyjnej są tworzone poprzez bezpośrednie zestawienie głównych kategorii brutto wpływów i wydatków gotówkowych. Mówiąc prościej, sumujemy wszystkie gotówkowe wpływy z podstawowej działalności i odejmujemy od nich wszystkie gotówkowe wydatki związane z tą działalnością.

Typowe pozycje:

• Wpływy ze sprzedaży produktów, towarów i usług (faktycznie otrzymane pieniądze).
• Wpływy z odsetek i dywidend (o ile dotyczą działalności operacyjnej).
• Wydatki na zakup materiałów i towarów (faktycznie zapłacone).
• Wydatki na wynagrodzenia, świadczenia społeczne i inne koszty pracownicze.
• Wydatki na podatki dochodowe.
• Wydatki na czynsze, opłaty, ubezpieczenia itp.

Zalety:

• Klarowność i zrozumiałość: Łatwo zrozumieć, na co dokładnie poszły pieniądze i skąd pochodziły. Jest to szczególnie przydatne dla menedżerów i osób niezwiązanych bezpośrednio z finansami.
• Wartość analityczna: Umożliwia szczegółową analizę struktury wpływów i wydatków, co jest pomocne w identyfikacji obszarów do optymalizacji. Na przykład, można szybko zauważyć, czy rosną wydatki na marketing, czy też spadają wpływy od kluczowych klientów.
• Praktyczność w zarządzaniu: Ułatwia prognozowanie krótkoterminowych przepływów pieniężnych i bieżące zarządzanie płynnością.

Wady:

• Wymaga więcej danych: Sporządzenie rachunku metodą bezpośrednią wymaga dostępu do szczegółowych danych o wszystkich transakcjach gotówkowych, co może być pracochłonne, zwłaszcza w większych firmach. Księgi muszą być prowadzone w sposób umożliwiający łatwe wyodrębnienie tych informacji.
• Rzadziej stosowana w sprawozdawczości publicznej: Mimo że MSR 7 „zachęca” do stosowania metody bezpośredniej, w praktyce firmy znacznie częściej wybierają metodę pośrednią ze względu na łatwość jej sporządzania z dostępnych już danych księgowych (rachunku zysków i strat i bilansu).

Metoda Pośrednia

Metoda pośrednia jest zdecydowanie bardziej powszechna w praktyce rachunkowości, zwłaszcza w sprawozdawczości publicznej. Zaczyna ona od wyniku finansowego netto (zysku lub straty) z rachunku zysków i strat, a następnie koryguje go o te pozycje, które nie były faktycznym przepływem gotówki.

Jak działa:
Punktem wyjścia jest zysk (lub strata) netto przed opodatkowaniem lub po opodatkowaniu. Następnie dokonuje się szeregu korekt, które eliminują wpływ pozycji niegotówkowych oraz przekształcają memoriałowe ujęcie przychodów i kosztów na gotówkowe.

Typowe korekty:

• Dodanie amortyzacji i odpisów: Są to koszty, które zmniejszyły zysk, ale nie wiązały się z wypływem gotówki. Dlatego należy je dodać z powrotem.
• Korekty o zmiany w kapitale obrotowym:
  • Zmniejszenie należności: Oznacza, że firma otrzymała gotówkę za sprzedaż, która wcześniej została ujęta jako przychód, ale nie jako gotówka. Jest to dodawane.
  • Zwiększenie należności: Oznacza, że część sprzedaży została zrealizowana, ale gotówka nie wpłynęła, więc trzeba to odjąć.
  • Zmniejszenie zapasów: Oznacza, że zapasy zostały sprzedane, a gotówka wpłynęła; nie wiąże się to z bezpośrednim kosztem w tym okresie, więc jest dodawane.
  • Zwiększenie zapasów: Oznacza, że gotówka została wydana na zakup zapasów, które nie zostały jeszcze sprzedane; odejmujemy to od zysku.
  • Zwiększenie zobowiązań krótkoterminowych (np. do dostawców): Oznacza, że firma otrzymała towary/usługi, ale jeszcze za nie nie zapłaciła, co poprawia gotówkę w danym okresie; dodajemy.
  • Zmniejszenie zobowiązań krótkoterminowych: Oznacza, że firma spłaciła zobowiązania, co wiązało się z wypływem gotówki; odejmujemy.
• Korekty o zyski/straty z działalności inwestycyjnej lub finansowej: Np. zysk ze sprzedaży aktywów trwałych jest usuwany z CFO, ponieważ rzeczywisty wpływ gotówki z tej transakcji będzie wykazany w CFI.

Zalety:

• Łatwość sporządzania: Może być sporządzona na podstawie rachunku zysków i strat i bilansu, które i tak muszą być przygotowane. Nie wymaga szczegółowego śledzenia każdej transakcji gotówkowej.
• Pokazuje relację między zyskiem a gotówką: Ułatwia zrozumienie, dlaczego zysk netto różni się od operacyjnych przepływów pieniężnych, wskazując na wpływ pozycji niegotówkowych i zmian w kapitale obrotowym.

Wady:

• Mniej intuicyjna: Daje mniej bezpośredni obraz konkretnych wpływów i wydatków. Trudniej jest z niej wywnioskować, na co poszły środki.
• Mniejsza szczegółowość: Nie pozwala na tak precyzyjną analizę poszczególnych źródeł i zastosowań gotówki w działalności operacyjnej jak metoda bezpośrednia.

W praktyce, wiele dużych firm sporządza rachunek przepływów pieniężnych metodą pośrednią w swoich raportach finansowych, ze względu na jej efektywność. Jednak wewnętrznie, dla celów zarządzania, często wykorzystują dane, które ułatwiłyby również sporządzenie metody bezpośredniej, aby mieć pełniejszy obraz płynności.

Praktyczne Aspekty Tworzenia i Obliczania Przepływów z Działalności Operacyjnej

Tworzenie rachunku przepływów pieniężnych, choć może wydawać się skomplikowane, jest procesem systematycznym. Dla małych i średnich firm, które nie są zobowiązane do pełnej księgowości i sporządzania tego sprawozdania, warto rozważyć jego wewnętrzne tworzenie – choćby w uproszczonej formie. Daje to nieocenione narzędzie do zarządzania płynnością.

Jak stworzyć sprawozdanie cash flow?

Niezależnie od metody (pośredniej czy bezpośredniej), proces zawsze zaczyna się od zgromadzenia danych i ich kategoryzacji.

1. Zgromadzenie danych: Potrzebne są informacje z:
   • Rachunku zysków i strat (za dwa okresy): Do uzyskania wyniku netto i pozycji niegotówkowych (dla metody pośredniej).
   • Bilansu (za dwa kolejne okresy): Do identyfikacji zmian w aktywach i pasywach, które wpływają na gotówkę (np. zmiana poziomu należności, zapasów, zobowiązań – kluczowe dla metody pośredniej).
   • Ksiąg rachunkowych/ewidencji bankowej: Dla metody bezpośredniej, aby zidentyfikować faktyczne wpływy i wydatki dla każdej kategorii.
2. Podział na trzy kategorie: Wszystkie transakcje muszą być jasno przyporządkowane do działalności operacyjnej, inwestycyjnej lub finansowej. Jest to fundamentalny krok, który decyduje o czytelności i użyteczności sprawozdania.
   • Operacyjna: Wszystko, co dotyczy podstawowej działalności firmy (np. sprzedaż towarów, wynagrodzenia, czynsze, zakup materiałów).
   • Inwestycyjna: Zakup i sprzedaż aktywów trwałych oraz inwestycji długoterminowych.
   • Finansowa: Transakcje z właścicielami i wierzycielami (np. emisja akcji, zaciąganie i spłata kredytów, wypłata dywidend).
3. Wybór metody i obliczenia:
   • Metoda bezpośrednia: Po prostu sumujemy wpływy i wydatki dla każdej z trzech kategorii. W przypadku operacyjnej, np. suma wpływów ze sprzedaży minus suma wydatków na koszty operacyjne.
   • Metoda pośrednia: Zaczynamy od zysku netto z rachunku zysków i strat i dokonujemy korekt, jak opisano wcześniej (amortyzacja, zmiany w kapitale obrotowym, itp.).
4. Weryfikacja: Łączna zmiana przepływów pieniężnych (suma CF operacyjnego, inwestycyjnego i finansowego) musi być równa zmianie stanu środków pieniężnych wykazanej w bilansie pomiędzy dwoma okresami. To jest podstawowa kontrola poprawności.

Jak obliczyć przepływy pieniężne z działalności operacyjnej (CFO) metodą pośrednią?

Ponieważ metoda pośrednia jest najczęściej stosowana, warto przytoczyć jej wzorcowy schemat. Pamiętaj, że jest to uproszczenie, a pełne sprawozdanie jest bardziej szczegółowe.

Punkt wyjścia: Zysk (lub strata) netto z rachunku zysków i strat.

Korekty (dodajemy lub odejmujemy):

• + Amortyzacja i umorzenia: Zawsze dodajemy z powrotem, ponieważ są to koszty, które obniżyły zysk, ale nie były wypływem gotówki.
• +/ – Zmiana stanu należności:
  • Spadek należności: Dodajemy (firma ściągnęła więcej gotówki niż zarobiła).
  • Wzrost należności: Odejmujemy (firma zarobiła, ale nie otrzymała jeszcze got